|
Ortodonti nedir |
Ortodonti nedir
Ortodonti; dis hekimliginin, problemli dis dizilimleri,
çenelerin kapanis bozukluklari ile ilgili olan dali; güzel (hem de çok
güzel) sanatidir.
Ortodontistler kitap bilgisinin yanisira,
estetik anlayislariyla da telli turnalarina bir heykeltras, bir ressam
gibi yasam boyu tasinacak düzgün dis dizilimi, çene fonksiyonlari, güzel
bir yüz ifadesi vermeye çalisirlar.
Sicak bir tebessüm,
arkasindaki saglikli siralanmis dislerle anlam kazanir. O güzelim
saçlar, o güzelim gözler, bir gülümsemeyle bütün büyüsünü yitirebilir.
Egri bügrü köpek disleri, bir “seni seviyorum”u bile acimasizca
ögütebilir.
Dislerin düzgün siralanimi, ortodontistlerce
dislerin üzerine yapistirilan küçük braketler ve braketlere tutturulan
akilli tellerin uyguladigi kuvvetlerle elde edilir.
Teller
demiryolu, braketler vagon, disler yolcudur. En ideali, bu braketleri
kisa süre hatta hiç takmadan düzgün siralanimi elde etmektir. Bunun için
de küçük yaslardan itibaren yapilacak kontrollerle dislerin düzgün
çikmasi saglanmaya çabalanir.
Disler daha çikarlarken ideal
konumda yer almalarinin önlemleri alinmalidir. Bu, daha sonraki yillarda
yerinde çikmamis disleri tellerle düzeltmekten çok daha kolay ve
kalicidir. Erken kontroller, dis dizilimini bozan etkenlere, yanlis
aliskanliklara müdahale açisindan da önemlidir. Dis dizilimini bozan
etkenler basta kalitim olmak üzere, erken süt disi kayiplari, yutkunma
ve solunum fonksiyonlarindaki bozukluklar, parmak emme, dil itimi gibi
olumsuz aliskanliklar olabilir ki bu aliskanliklarla mücadele, bir
insanin göz kirpma refleksini kontrol edebilmesi, degistirebilmesi kadar
zordur. Bu mücadele çocugun hayatini zehir etmeyecek basit protezlerle
yapilir.
Bir yandan agizda normal düsme zamanina kadar
kalabilmesi ve yerinin kapanmamasi için çürük süt dislerine dolgu hatta
kanal tedavileri yapilir, çekimlerinden kaçinilirken, kimi zaman da
sapasaglam süt disleri, ortodontistlerin analizleriyle alttan gelen
daimi disi yönlendirmek amaciyla henüz düsme zamani gelmeden
çektirilebilir.
Dislerdeki egrilikler, çevre dokularinda
sagliksiz bir durum olmadikca ileri yaslara kadar tellerle
düzeltilebilir. Eriskinlerde dislerin sehirlerarasi yolculuklari daha
yavas ve daha kisa mesafelerde gerçeklesebilir. Erikin ortodontisinde
amaç estetigin yani sira, sikisikliktan dolayi temizlenmesi güç olan
dislerdeki ara yüz çürüklerini, tas birikimini, dis eti hastaliklarini
ve buna bagli dis kayiplarini önlemektir.
Kusur dis
siralaniminda degil de, kemiksel olarak çenelerin birbirleri ve
kafatasiyla olan iliskilerinde oldugunda, bu ergenlik çagindan daha önce
ele alinmasi gereken bir durumdur; aksi halde cerrahi uygulamalar
devreye girebilir. Cerrahi uygulamalar ise cömertce basvurulan bir
yöntem olmamalidir.
Dislerin sigamadigi durumlarda saglam
dislerden eksiltilerek yer açilmasi yoluna gidilebilir ancak bu son
tercih olmalidir. Kanimca, dislerin hafif egri kalmasi, yaslilikta çok
lazim olacak saglam dis çekimleri ile elde edilecek güzellikten daha
iyidir.
Bazi tedaviler, hastaliktan daha berbat olabilir. Yer
darligi açisindan sinir vakalarda, mine dahilinde kalmak üzere
asindirmalarla yer açilabilir.
Limitli de yapilsa, yer saglamak
için dislerden yapilacak asindirmalar disin minesine zararlidir; disi
çürüge daha yatkin bir hale getirebilir. Ama çürüge daha yatkin, belki
de ileride doldurulma adayi bir disin, hiç olmayan bir disten daha iyi
olduguna inaniyorum.
Bazi burun ameliyati geçirmis ve yeni
burunlari yüzlerinin ölçegiyle uyumlu olmayanlari görürsünüz. Estetik
anlayisi, tornadan çikmis, dogal karakterinden çok uzaklara düsmüs
olmamalidir. Her dis dizilimi parmak izi gibi farkli, ta kendisine
özgüdür. Hedeflenen yeni dizilimde irsiyet, yüzün sekli, profili,
cinsiyet hatta karakter göz ardi edilmemelidir. HAFIF bir çaprasiklik,
asker gibi dizilmis, abartili bir porselen protez gibi duran dislerden
daha estetik olabilir.
Çocuklarin dislerini düzeltir, iskelet
yapilarini zorlarken; agzin disinda yer alan, kafadan dolasan büyük
aygitlara da gerek olabilir. Ama tedavi hastaliktan daha agir
olmamalidir. Bazi özel durumlarda “birak o da öyle kaliversin” demek;
çok agir, çocugun psikolojisini, güzelim yillarini berbat edecek bir
tedaviye tercih edilebilir.
Eskiden, dislerin üzerine braketler
yapistirilmadan önce tek tek dislere çelik yüzükler takilirdi ki – bu
gerçekten hem bir Çin iskencesi, hem de agir hijyen problemiydi.
Zamanimizda takilan minicik braketler hem az yer kaplar, kolay
temizlenir, hem de uygulama sirasinda hiç bir aci vermezler. Aslinda
ortodontik tedavilerde, ilk günlerdeki hafif hassasiyet hariç agridan
pek söz edilemez.
Tellerin disleri çürüttügü hakkinda da yanlis
bir inanis vardir. Teller, braketler disleri çürütmez; sadece yiyecek
artiklarinin daha çok tutundugu bir ortam yaratirlar. Yiyecek artiklari,
telsiz agizlarda da ayni çürük riskini olusturur. Ortodontik
tedavilerde, zaten yasam boyu olmasi gerektigi gibi özenli bir firçalama
sarttir. Tertemiz agizlari, telli de olsalar, abartmamak sartiyla
dolapta çivi gibi kola bekleyebilir.
Yasamin her alaninda
oldugu gibi, ortodontik tedavilerde de elde edilen güzelligi korumak en
az elde etmek kadar emek gerektirir. Yeni pozisyonlarinda yeterli süre
korunamayan disler vagonlarla getirildikleri diyarlara dogru yaya olarak
yola çikarlar.
Bir zamanlar dislere takilmis tellerle dolasmak
utanilacak bir hadise iken, simdi duvarlarindaki telli Tom Cruise,
tedavisi bitmis Britney Spears gibi artist, sarkici posterleri, renkli
lastikler, seffaf plaklar ile gençler arasinda oldukça yaygin bir
durumdur. Artik teknoloji harikasi minicik braketler, uzay arastirmalari
ürünü titanyum alasimlarla, hiç kimsenin, yagmurun bile böyle küçük
t-elleri yoktur.
Son sözüm, meslek seçimi asamasinda kara kara
düsünenlere;
hem fizikten, hem biyolojiden, sagliktan,
sanattan, psikolojiden ayni derecede hoslanip “hepsi” diyorsaniz,
çalisirken komik sohbetler yapabilmek, masum sirlara ortak olabilmek,
hayatinizi hep gençlerle, gelecegin sahipleriyle paylasip sonsuza kadar
genç kalmak istiyorsaniz,mahallemin güzel dis hekimi Rezzan Abla'nin
yillar önce, bu asamadayken bana önerisini tekrarlamak istiyorum:
iki
kere düsünmeyin – her sey yolunda, önce dis hekimi, sonra da
“Ortodontist olun”.
Etiketler :
|
Yorumlar |
|
|
